Εξεφωνήθη εις την αίθουσαν της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
επί τη ενάρξει του εορτασμού της Εβδομάδος της Γυναίκας υπό των Σωματείων:
«Επιστημόνων Γυναικών» και «Επαγγελματιών και Επιχειρηματιών Γυναικών»,
με Προέδρους τας:Ιατρόν Καν Στάγκου και Δικηγόρον υπάλληλον Εθνικής Τραπέζης Καν Μαρίαν Δώδου.
Την 27 Μαρτίου 1960 - Ώρα 11π.μ.
Σταματία Βαλαγιάννη — 1960 - Αίθουσα Μακεδονικών Σπουδών - Εβδομάδα της Γυναίκας
«Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον κατ’ εικόνα εαυτού, κατ’εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν, άρρεν και θήλυ, εποίησεν αυτούς και ευλόγησεν αυτούς.» Παλαιά Διαθήκη.
Η κορωνίδα και το επιστέγασμα της δημιουργίας. «Εποίησε τον άνθρωπον άρρεν και θήλυ.» Καμία διαφορά, καμία προτίμηση, καμία πλεονεκτική θέση του ενός πάνω στον άλλον. «Εποίησε και ευλόγησεν αυτούς».
Ο ένας λοιπόν ευλογημένος παρά Θεού σύντροφος του άλλου και οι δύο μαζί χέρι με χέρι πήραν το δρόμο της ζωής, της ζωής της γυμνής, της δύσκολης και σκληρής.
Χέρι με χέρι αγωνίσθηκαν και αγωνίζονται ίσα μέχρι σήμερα και θ’αγωνίζονται πάντα να την κατακτήσουν αυτή τη ζωή χρησιμοποιώντας ο καθένας ό,τι ιδιαίτερο προσόν η θεία ευλογία τους έδωσε. Ο άντρας, τη σωματική δύναμη, τη σκληρότητα, την αφοβία, το πείσμα το αγωνιστικό και μαχητικό. Η γυναίκα, το συναίσθημα.
Το συναίσθημα, απ’ όπου πηγάζει η αφοσίωση, η καθημερινή ηρωική θυσία, η λεπτότητα, η χάρη, η ευαισθησία, η αγάπη στο Ωραίο, το κάθε Ωραίο, το πνευματικό, το ηθικό, το υλικό, που καλλιεργεί και εκπολιτίζει το ανθρώπινο γένος. Μ’ αυτή την ευαισθησία κι όλα αυτά τα προσόντα που είναι οι φυσικές συνέπειες του συναισθήματος, οι γυναίκες ομορφαίνουν τα πιο μηδαμινά πράγματα. Με τους καλούς τρόπους, την ευγενική συμπεριφορά, την τάξη, τη χάρη κάμουν τον άνθρωπο να διαφέρει από τα ζώα και να είναι άνθρωπος με την υψηλή σημασία της λέξεως.
Είναι χρήσιμο και αναγκαίο να δίνωνται κάθε τόσο ευκαιρίες που να μας κάνουν ν’αναλογιζόμαστε τις ευεργετικές δυνάμεις που ομορφαίνουν τη ζωή, που την πλουτίζουν, που την κάνουν τόσο πολύτιμη ώστε ο λαός να την τραγουδάει λέγοντας:
«Και με τα χίλια βάσανα
πάλ’ η ζωή γλυκειά’ ναι»
Αλήθεια, άς προσπαθήσουμε για μια στιγμή να φανταστούμε τη ζωή χωρίς το χάδι, το χαμόγελο, το δάκρυ της Μάννας, χωρίς την παρουσία της Γυναίκας Μάννας, κόρης , αδερφής, συζύγου, φίλης. Τί άγριο λαγκάδι θ’ απλωθή μπροστά μας η ζωή και πόσο ψεύτικο θα μας φανή το «πάλ’ η ζωή γλυκειά ‘ναι! Ο φωτοστέφανος της Γυναίκας είναι η μεγάλη της δύναμη σε στοργή και σε αίσθημα. Παντού και πάντοτε. Στο στενό περιβάλλον της και έξω από αυτό προσπαθεί να ανακουφίζη τον πόνο και να μαλακώνη τη λύπη. Ο άγγελος της παρηγοριάς για τους ασθενείς, τους φτωχούς και τους θλιμμένους. Παντού όπου ένας άνθρωπος πάσχει, γυναίκα καλεί να τον βοηθήση.
Πρώτος και ειδικός από τη φύση προορισμός της Γυναίκας η Μητρότητα. Η Μητρότητα που χρειάζεται άπειρη τρυφερότητα, στοργή, υπομονή, αυτοθυσία και αντοχή στον πόνο και τον κόπο.
Η Μητρότητα που την κρατάει ψυχικά δεμένη μέσα στους τοίχους του σπιτιού κατά τα ωραιότερα χρόνια της ζωής της και την μετατρέπει σε ηρωίδα. Την βλέπομε από κοριτσάκι, συχνά λιγώτερο των 20 χρονών, να παραδίνεται ολάκερη στη στοργή της, να αυτοθυσιάζεται για τη σωματική στην αρχή και σιγά σιγά την ψυχική και πνευματική προκοπή των παιδιών της.
Ο προσεκτικός, αισθαντικός και δίκαιος παρατηρητής μένει κατάπληκτος μπρός στο ψυχικό αυτό μεγαλείο της νεαρής γυναίκας, ο ίδιος δεν θα μπορούσε να το έχη.
Ο ρόλος της Γυναίκας Μαννας στην ανατροφή των παιδιών της είναι η σημαντικώτερη υπηρεσία που μπορεί να δοθή στην ανθρωπότητα. Ο ρόλος αυτός εμποδίζει βέβαια τη γυναίκα από την άμεση δημιουργία πνευματικών ή υλικών προϊόντων, την κάνει όμως να δημιουργή αυτή τους δημιουργούς των.
Η ανατροφή των παιδιών είναι πολυτιμώτερη αλλά και δυσκολώτερη από κάθε ωραία Τέχνη και από κάθε Επιστήμη. Και το αποτέλεσμα εξ ίσου δυσκολώτερο από κάθε προιόν του ανθρωπίνου πόνου.
Δεν υπήρξε μεγάλος Άντρας στην ιστορία της ανθρωπότητας που να μην ωμολόγησε πως στη Μάννα του οφείλει το ό,τι έγινε και ό,τι κατώρθωσε.
Η μορφωμένη Μάννα τον έσπρωξε στα ανώτερα ιδεώδη του πνεύματος και της Τέχνης, τον ωδήγησε ν’ αντικρύση με σοβαρότητα τη ζωή. Και η αμόρφωτη με τη θαυμαστή και σοφή, θα λέγαμε, διαίσθηση που της αναπτύσσει η αγάπη και η αδιάκοπη αγωνία και ο φόβος για την ευτυχία του παιδιού της, την έκανε να βρή και να του δείξη το σωστό δρόμο της ζωής.
Η Γυναίκα Μάννα , μα η Γυναίκα Σύζυγος; Η Γυναίκα σύντροφος, συνεργάτης, συναγωνιστής; Αυτή γλυκαίνει τις πικρίες του αγώνα της ζωής, αυτή παρηγορεί στις αποτυχίες και εξαίρει τις επιτυχίες. Η γυναίκα σύζυγος είναι ο πολύτιμος σύμμαχος του αντρός στην εξυπηρέτηση των κοινών τους συμφερόντων και πολλές φορές, η κρίση της ενισχυμένη από τη διαίσθηση αποδεικνύεται καλύτερη και στερεώτερη από τη δική του. Μια παροιμία λέγει πώς « στο καράβι της Ανθρωπότητας η θέληση είναι το τιμόνι και το αίσθημα το πανί.» Κι αλήθεια πώς θα ταξίδευε το καράβι αυτό αν έλειπε το αίσθημα και η αφοσίωση της γυναίκας πλάί στη δυνατή θέληση του αντρός;
Ο RENAN κάπου γράφει πώς 4 γυναίκες: Η μητέρα του, η αδερφή του, η σύζυγός του και η θυγατέρα του στόλισαν τη ζωή του με αγάπη και χάρη. Κι’αλλού, στο περίφημο βιβλίο του για τον Απόστολο Παύλο, το οποίον αφιερώνει στη σύζυγό του, της γράφει πως στο δύσκολο και επικίνδυνο δρόμο της ζωής, που βάδισαν μαζί δεν την άκουσε ποτέ να του πή «Στάσου!»
Η Γυναίκα Μητέρα λοιπόν και σύζυγος-δημιουργός και κυβερνήτης της οικογένειάς της. Αλλά…… προσφέροντας αδιάκοπα τους θησαυρούς της καρδιάς και της ευαισθησίας της για την ευτυχία και την προκοπή των παιδιών και του συντρόφου της, σιγά-σιγά βρέθηκε χωρίς να το καταλάβη αυτοφυλακισμένη στο βασίλειό της: Βασανίζεται στο σπίτι με τη μονότονη, εξαντλητική κι’αποβλακωτική δουλειά του νοικοκυριού. Κι’έτσι στενεύει ο πνευματικός της ορίζοντας και τα ενδιαφέροντά της, χαλαρώνεται κάθε ορμή, τσακίζεται κάθε θέληση. Δεν ξέρει τίποτα από τον εξωοικογενειακό αγώνα της ζωής, ούτε από τις χαρές της. Αγνοεί πολλές φορές ό,τι αφορά στις οικονομικές και εμπορικές υποθέσεις του συζύγου της. Και, σε συντομία, έχασε το μεγάλο δώρο της Ελευθερίας, και το χειρότερο, ήρθε ο καιρός που ο ίδιος ο σύντροφός της και τα παιδιά της, τα δημιουργήματά της, άλλοτε την έβλεπαν σαν δούλη τους, ανάξια να λάβη μέρος στη ζωή, στις έγνοιες και στις χαρές τους κι’άλλοτε την τίμησαν και την είδαν σαν Εστιάδα του σπιτιού ή σαν λουλούδι διακοσμητικό και πεταλούδα λαμπερόχρωμη με μόνο προορισμό ν’ αρέσει στον άντρα. Την είδαν και τη θεοποίησαν σαν Ήρα, αλλά συγχρόνως και σαν Αφροδίτη.
Ο Ελληνικός λαός, που δημιούργησε και καλλιέργησε απαράμιλλο πολιτισμό, στα ωραιότερά του ακόμα χρόνια, όταν δημιουργούσε Παρθενώνες και τα αθάνατα πνευματικά του έργα, τη Γυναίκα την κράτησε ακόμα στη θέση της Πηνελόπης ή της Φρύνης. Της αρνήθηκαν την ελευθερία και κλεισμένην στον γυναικωνίτη τη δίδασκαν μόνο να υφαίνη και να στολίζεται για να υπηρετή και να αρέσει στον άντρα.
Τέτοια περίπου ήταν η θέση της Γυναίκας σ’ όλους τους αιώνες και σ’ όλες τις χώρες ώσπου ήρθε ο Χριστός να ανανεώση το ηθικό περιεχόμενο της ανθρώπινης ζωής και να κηρύξει ακόμα μια φορά την ισότητα και να επαναλάβη εκείνο που δεν είχαν καταλάβει οι άνθρωποι, το «εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον άρσεν και θήλυ» διδάσκοντας το «ούκ ένι άρσεν ουδέ θήλυ.»
Κάποιο φώς άρχισε τότε να φωτίζη την ψυχή της σκλάβας γυναίκας, αλλά μ’ όλη τη θεία εντολή και συμπαράσταση χρειάστηκαν αιώνες να περάσουν για να σπάσουν τα δεσμά που κρατούσαν τη Γυναίκα φυλακισμένη στο βασίλειό της.
Ο αγώνας της αστικής τάξεως που άρχισε από το 15ο αιώνα μ.Χ. και κατέληξε με την επικράτησή της ως σήμερα έφερε βαθύτατες αλλαγές στη διαμόρφωση της κοινωνίας. «Οι παλιοί σεβάσμιοι θεοί αποτραβιώνται. Νέες ιδέες μπαίνουν, κι’ αλλιώς ζη σκεπτόμενο το ανθρώπινο γένος» γράφει ο Σίλλερ.
Η ατομική ελευθερία και η μόρφωση που απλώθηκε περισσότερο στον κόσμο, παρ’ όλη την αντίδραση σπουδαίων ανδρών, χαλάρωσε κάπως και της Γυναίκας τα δεσμά. Άρχισε κι αυτή σιγά- σιγά ν’ απολαμβάνη κάποια πνοή ελευθερίας και προ πάντων μορφώσεως. Περιορίζεται πια ο αργαλειός και απλώνεται και πολλαπλασιάζεται το βιβλίο στη ζωή της.
Από το σημείο αυτό ώς το να καταλάβη και να αρχίσει ν’ απαιτή, όπως άρχισε, πλήρη ελευθερία και ισότητα δικαιωμάτων ο δρόμος δεν ήταν μακρύς. Εκτός από τις δικές της προσπάθειες ήρθαν και πολλά περιστατικά να τη βοηθήσουν: Η εφεύρεση της μηχανής και μ’αυτήν η ανάπτυξη της βιομηχανίας, από τη μια μεριά έσπασε την οικοτεχνία και τη μικρή βιοτεχνία που βρισκόταν κυρίως στα χέρια των φτωχών γυναικών που δουλεύοντας κρυμμένες στο σπίτι τους ενίσχυαν τα οικονομικά της οικογένειας. Από την άλλη μεριά όμως τις τράβηξε στο εργοστάσιο, στο χωράφι, στη μισθωτή εργασία. Εκεί σιγά-σιγά αναπτύχθηκε στη συνείδησή τους το αίσθημα της αυτοεκτιμήσεως, γιατί είδαν πως πρόσφεραν στην οικογένεια, στην κοινωνία, στην πατρίδα με την εργασία τους όσα και ο άντρας τους, αφού δυστυχώς η υλική προσφορά γίνεται ευκολώτερα, από την ψυχική και συναισθηματική, αισθητή. Έτσι άρχισαν να απαιτούν αναγνώριση των δικαιωμάτων τους, των οικονομικών στην αρχή και σιγά-σιγά και των λοιπών.
Ύστερα ήρθαν οι μεγάλοι πόλεμοι, κυρίως οι δύο του αιώνα μας που συνέβαλαν στην αλλαγή της κοινής γνώμης για τη Γυναίκα. Τράβηξαν τους άντρες έξω από τις δουλειές των και έπρεπε, ήταν απόλυτη ανάγκη, ν’ αναπληρωθούν και αναπληρώθηκαν από γυναίκες, που παρ’όλη την έλλειψη πείρας και θα λέγαμε του αέρα της εξωσπιτικής δουλειάς, όχι μόνο γέμισαν τα κενά σε επαγγέλματα, όπου άλλοτε δεν είχε θέση η γυναίκα, αλλά και παρουσιάστηκαν προικισμένες με θαυμαστές οργανωτικές ικανότητες. Πρόσφεραν διάφορες βοηθητικές υπηρεσίες στο στρατό, εργάσθηκαν για την αντιμετώπιση των αναγκών της χώρας, φρόντισαν για τις οικογένειες τις δικές τους και τις απροστάτευτες των εφέδρων. Οι αγρότισσες κοντά στη φροντίδα των παιδιών και των γέρων ανέλαβαν και την καλλιέργεια των χωραφιών τους. Στις πόλεις γέμισαν τα γραφεία, τα εργοστάσια (και τα πολεμικών ειδών ακόμη), τα πάσης φύσεως εργαστήρια, από γυναίκες. Από γυναίκες που λησμόνησαν πως ίσα με χθές τις είχαν προορίσει για δούλες ή για κούκλες και θυμήθηκαν το «ουκ ένι αρρεν ουκ ένι θήλυ».
«Χωρίς το θάρρος, την αυτοθυσία και την ενεργητικότητα των γυναικών δεν θα κερδίζαμε ποτέ τον πόλεμο» είπε μετά το τέλος του πρώτου ακόμη Ευρωπαϊκού πολέμου ο Λόϋδ Τζώρτζ. Άντρες και γυναίκες λοιπόν όμοια αγωνιστές για την ελευθερία και τη σωτηρία της φυλής. Έτσι η γυναίκα πλάι στον άνδρα τράβηξε τους κόπους και αγωνίσθηκε ισάξια κατά του κινδύνου του να επικρατήση και πάλι στη γή το σκοτάδι της δουλείας και η τυραννία της υλικής υπεροχής και δίκαια και αξιόπρεπα κατέκτησε την ηθική της ελευθερία και βρέθηκε απολυτρωμένη, εξανθρωπισμένη σαν μητέρα και σαν σύζυγος και σαν πολίτης και σαν κοινωνικός παράγοντας. Χθές ακόμη η γυναίκα εθεωρείτο ανίκανη να ζήση χωρίς την κηδεμονία και φροντίδα του ανδρός και σήμερα ανέβηκε ψηλά εκεί που επιθυμούσε και ήταν δίκαιο ν’ ανεβή. Παντού, σ’ όλον τον κόσμο, αλλά και στο συντηρητικό τόπο μας, οι δημόσιες υπηρεσίες, τα ιδιωτικά γραφεία, η βιομηχανία, οι διάφορες επιχειρήσεις είναι γεμάτες πια από γυναίκες υπαλλήλους, εργάτριες, επιχειρηματίες. Στα μεγάλα προηγμένα κράτη υπάρχουν γυναίκες που διευθύνουν πολιτικά κόμματα, ανεβαίνουν στο βήμα και ελέγχουν το κυβερνητικό έργο.
Αλλά και οι πνευματικοί κύκλοι, Πανεπιστήμια, ανώτερες και κατώτερες σχολές βρίθουν από γυναίκες επιστήμονες και σπουδάστριες. Δικηγορίνες, δικαστίνες και συμβολαιογράφοι κρατούν ισάξια με τους άρρενες συναδέλφους των τη ζυγαριά της θείας Δικαιοσύνης. Ζωγράφοι, γλύπτες, λογοτέχνες, ποιητές, επιστήμονες, συγγραφείς. Δεν υπάρχει κλάδος της ανθρώπινης ενέργειας που η γυναίκα να μην μπόρεσε να σταθή στο πλάγι του ανδρός, κάποτε μάλιστα να τον ξεπεράση. Παντού μπήκαν και προσφέρουν τις υπηρεσίες των αθόρυβα, με αξιοπρέπεια, ευσυνειδησία και επιτυχία. Τελευταία, έπειτα από πολλούς αγώνες, έπεσε και στην πατρίδα μας, ύστερα από πολλές άλλες χώρες και το τελευταίο οχυρό. Κατακτήθηκε, ή μας δόθηκε και η ισότης πολιτικών δικαιωμάτων και ευτυχήσαμε και εμείς να ιδούμε στα Δημοτικά Συμβούλια και στο Κοινοβούλιό μας εκλεκτές αντιπροσώπους μας.
Το ιστορικό της επιτυχίας αυτής στην Πατρίδα μας έχει και την προϊστορία του. Πρώτη Ελληνίδα η Καλλιρόη Παρρέν, το 1889, εκήρυξε την ανάγκη ίσων πολιτικών δικαιωμάτων για την Ελληνίδα γυναίκα. Μετά από 30 περίπου χρόνια, περί το 1920, ιδρύεται Σωματείο με αποκλειστικό προορισμό τη Γυναικεία ψήφο «Ο Σύνδεσμος υπέρ των Δικαιωμάτων της Γυναικός». Το Σωματείο αυτό με τη συνεργασία του Εθνικού Συμβουλίου Ελληνίδων, που ιδρύθηκε το 1922, με τα 64 Σωματεία μέλη του, το Λύκειο Ελληνίδων και άλλα μικρότερα καλλιεργούσαν το έδαφος και σε κάθε νέα Κυβέρνηση, και είναι γνωστό πόσες νέες Κυβερνήσεις πέρασαν κατά την τελευταία πεντηκονταετία, αδιαφορώντας για την αντίδραση του μεγαλύτερου μέρους των πολιτικών ανδρών της χώρας, έστελναν Επιτροπές για να παρουσιάζουν Υπομνήματα με την απαίτηση της παροχής του δικαιώματος της πολιτικής εξισώσεως. Στην αρχή κανείς δεν έδινε σημασία εις τα υπομνήματα, εκτός αν τα έπαιρναν μερικές εφημερίδες να τα ειρωνευθούν, ώσπου βρέθηκαν άνδρες φωτισμένοι, συνετοί και προοδευτικοί που τάχθηκαν με το μέρος των Γυναικών και υποστήριξαν τα υπομνήματα. Στα 1920 πρώτος ο Πωπ με άρθρο του στην «Ακρόπολη» ζήτησε να δοθή στις Γυναίκες το δικαίωμα να εκλέγονται στα Δημοτικά Συμβούλια μέχρι του αξιώματος του Δημάρχου και πρώτος ο πάντοτε ανεξάρτητος βουλευτής Κεφαλληνίας Θάνος Μπαστιάς υπέβαλε στη Βουλή πρόταση Νόμου με την οποία ζητούσε την πολιτική εξίσωση των δύο φύλων. Το Κοινοβούλιο βέβαια δεν έδειξε κανένα ενδιαφέρον για το θέμα, αλλά ο σπόρος έπεσε και το ζήτημα δεν έκλεισε. Αντίθετα μάλιστα από τότε παρουσιαζόταν σαν αναπόσπαστο μέρος του προγράμματος κάθε νέας Κυβερνήσεως.
Έτσι φθάσαμε στο 1922. Είναι ο χρόνος που στην περίφημη Ακαδημία των Βρυξελλών ψηφίζεται η πρώτη Ακαδημαϊκή Γυναίκα, η Anne de Noailles, Ελληνίδα από μητέρα, της οικογένειας Μουσούρου. Τον ίδιο χρόνο, όταν στις 19 Μαΐου συζητούσαν στην Βουλή των Ελλήνων το 3ο άρθρο περί του Δημοσίου Δικαίου, πήρε το λόγο ο Πρόεδρος της επί του Συντάγματος Επιτροπής Νικ. Λεβίδης και υποστήριξε να δοθή στις γυναίκες το δικαίωμα του εκλέγεσθαι και ν’ αναγραφή τούτο στο Σύνταγμα. Επακολούθησε ζωηρότατη συζήτηση που βάσταξε ως τις 27 Μαΐου χωρίς κανένα αποτέλεσμα, γιατί υπερψηφίστηκε μεν, αλλά δεν πέτυχε τα 4/5 των ψήφων που χρειάζονταν. Κατά τη συζήτηση αυτή υπέρμαχοι των δικαιωμάτων των Γυναικών στάθηκαν ο τότε Υπουργός της Δικαιοσύνης αείμνηστος Δημ. Γούναρης υποστηρίζοντας πως «η μέριμνα περί των κοινών δεν είναι δικαίωμα αλλά καθήκον», ο Μομφεράτος, ο Αργυρόπουλος, που προχώρησε ακόμα περισσότερο λέγοντας «οι άνδρες διεφθάρησαν εις την μακράν διαχείρισιν των κοινών. Νέος εισαγόμενος παράγων, η Γυνή, θα βελτιώση κοινωνιοπολιτικώς την Πολιτείαν», οι Θαλασσινός, Φωτήλας, Τσουκαλάς και άλλοι από τους εκλεκτότερους αντιπροσώπους του Ελληνικού λαού στη Βουλή.
Στις 27 Μαΐου ανακοινώνεται στη Βουλή το Ψήφισμα του «Συνδέσμου Ελληνίδων υπέρ των δικαιωμάτων της Γυναικός» με υπογραφές των Αύρας Θεοδωροπούλου και Μαρίας Δεσύπρη, Ευχή του Λυκείου Ελληνίδων και του Συνδέσμου Ραπτριών Ιματισμού Στρατού, αλλά η δύναμη του ισχυροτέρου και του «όποιος κρατά, καλά κρατά»| δεν κάμπτεται. Έμεινε εκκρεμές το θέμα, αλλά πολύ ζωηρό με τη συμπαράσταση της εκλεκτής μερίδας του πολιτικού κόσμου.
Το 1925, επί Δημοκρατίας, επανέρχεται υπό την αιγίδα του αειμνήστου Παπαναστασίου και φάνηκε πως αυτή τη φορά αντιμετώπισε το θέμα με σοβαρότητα η Πολιτεία και πως θα παραχωρούσαν επιτέλους το δικαίωμα της ψήφου στις Γυναίκες, αλλά δεν παραχωρήθηκε. Πέρασαν Κυβερνήσεις και Καθεστώτα, χωρίς αποτέλεσμα. Οι Ελληνίδες όμως δεν εγκατέλειψαν τον αγώνα. Στις 18 Μαρτίου 1928 γίνεται στο θέατρο «Απόλλων» των Αθηνών η πρώτη δημοσία γυναικεία πολιτική συγκέντρωση, που την διοργάνωσε ο «Σύνδεσμος για τα δικαιώματα της Γυναίκας». Πήραν μέρος 26 γυναικεία σωματεία Αθηνών, επαρχιών και Αιγύπτου. Μίλησαν τότε η Πρόεδρος Αύρα Θεοδωροπούλου, διάφορες άλλες κυρίες, ο Πρόεδρος του πατριωτικού Ιδρύματος Απ. Δοξιάδης, αντιπρόσωποι διαφόρων οργανώσεων, πολλοί βουλευταί και ανάμεσα σ’ αυτούς θερμός υποστηρικτής του γυναικείου ζητήματος ο τότε και τώρα φιλοπρόοδος βουλευτής Καβάλας και Υπουργός Βορ. Ελλάδος σεβαστός κ. Θεολογίτης που αρχίζοντας είπε: «Καθήκον όλων ημών είναι ν’ αγωνισθώμεν γενικώτερον υπέρ της απολυτρώσεως της Γυναικός. Η απολύτρωσις αύτη θα μας καταστήση περισσότερον ανθρώπους, περισσότερον πολιτισμένους». Τον ίδιο χρόνο, 1928, ο μεγάλος Βενιζέλος υποσχέθηκε ρητά τη δικαίωση της απαιτήσεως των γυναικών, αλλά μόνο στις 8 Ιουλίου του 1929 με τη δραστήρια ενεργητικότητα, πρωτοβουλία και υποστήριξη του βουλευτή Φλωρίνης κ. Γ. Μόδη ήρθε και πάλι το ζήτημα στη Βουλή, αποτελεσματικά αυτή τη φορά. Υποστηρίχθηκε από τους εκλεκτούς πολιτευτές Παπαναστασίου, Καφαντάρη, Αργυρόπουλο και φυσικά τον Βενιζέλο, αλλά το σχετικό Διάταγμα «Περί παροχής εις τας γυναίκας δικαιώματος ψήφου κατά τας δημοτικάς και κοινοτικάς εκλογάς» δημοσιεύτηκε μόλις τον Οκτώβρη του 1929 με υπογραφές των Υπουργών Δικαιοσύνης Δ. Δίγκα και Εσωτερικών Π. Αργυροπούλου.
Αυτή είναι η περιπετειώδης προϊστορία του ζητήματος για τον τόπο μας. Και η Ιστορία άρχισε στην πόλη μας, στις δημοτικές εκλογές της 14ης Δεκεμβρίου 1939, οπότε παρουσιασθήκαμε και κάμαμε για 1η φορά χρήση του δικαιώματός μας 240 γυναίκες.
Η Ελληνίδα λοιπόν μαζί με τις ομόφυλές της του υπόλοιπου πολιτισμένου κόσμου ελεύθερη πια ψυχικά, πνευματικά και πολιτικά. Αλλά θα ρωτηθούμε: το βασίλειό της, το σπίτι, τα παιδιά, ο σύζυγος, η οικογένεια; Η απάντηση στο ερώτημα είναι η ωραιότερη και πολυτιμώτερη απόδειξη της πραγματικής αξίας της πνευματικής και ψυχικής της Γυναίκας. Παρ’ όσα δικαιώματα και αν απόκτησε, και όσο ψηλά και ελεύθερα αισθάνθηκε τον εαυτό της, δεν έγινε άντρας, όπως πολλοί είχαν φοβηθή. Δεν άλλαξε την ψυχή της, δεν έφυγε από τον προορισμό της. Δεν αποξενώθηκε από το αρχικό της βασίλειο, τα παιδιά, τον άντρα, το σπίτι της. Και ιδιαίτερα, άς έχωμε την ευχαρίστηση να ομολογήσωμε, τούτο συμβαίνει στον τόπο μας. Η Ελληνίδα επιδίωξε και πέτυχε την ηθική αυτοτέλεια κι ελευθερία, αφιερώνει χρόνο και δυνάμεις σε εξωσπιτικές ασχολίες σ’όσες φυσική κλίση ή ανάγκη οικονομικής εξασφαλίσεως την ωθεί, αλλά κύριο ενδιαφέρον και φροντίδα έχει το σπίτι της.
Δεν χρειάζεται να πούμε πολλά για το ζήτημα αυτό, γιατί το ζούμε. Η Ελληνική οικογένεια στέκει ψηλά, όσο στάθηκε πάντα, και τούτο γιατί δεν περιόρισε με τις άλλες ασχολίες της η Ελληνίδα τους θησαυρούς της στοργής για τον άντρα και τα παιδιά της. Δεν έπαψε να καλλιεργή την ανώτερη συνείδηση της Θρησκευτικής, Εθνικής, Κοινωνικής και Οικογενειακής ζωής της. Ό,τι κι αν κερδίζη πνευματικά, ηθικά ή υλικά με τις εξωσπιτικές ασχολίες της, μέσα στο σπίτι της τα εναποθέτει. Με το ζωντανό παράδειγμα της εργατικότητας και των άλλων προσόντων της σε υψηλότερα ιδεώδη, προσθέτει στην αξιοπρέπεια και περηφάνεια του αντρός της, ανεβάζει κοινωνικά και οικονομικά τη θέση του σπιτιού της. Αυτή είναι η Γυναίκα η σημερινή και μάλιστα η Ελληνίδα Γυναίκα στην οποία αφιέρωσαν τον τιμητικό εορτασμό τα δύο εκλεκτά της πόλης μας Σωματεία, των Επιστημόνων και των Επαγγελματιών και Επιχειρηματιών Γυναικών.
Επιτρέψτε όμως, αξιότιμοι Κύριοι, μια αποστροφή στις σημερινές νεώτερες Γυναίκες.
Αγαπητές μου, η Ελευθερία και η Ισοπολιτεία κερδίθηκε, αλλά αλλοίμονο αν αδρανήσωμε και με ήσυχη τη συνείδηση σταυρώσουμε τα χέρια πιστεύοντας πως εκτελέσαμε και τελειώσαμε το καθήκον μας. Κανένας αγώνας δεν τελειώνει ποτέ. Η μια επιτυχία φέρνει την άλλη προσπάθεια. Αποκτήσαμε την ελευθερία και τα δικαιώματά μας για τον εαυτό μας βέβαια αλλά και έξω απ’ αυτόν. Δημιουργήσαμε καθήκοντα που δεν πρέπει να παραμελήσωμε. Οφείλουμε πρώτα στον εαυτό μας να τονώσωμε τις ικανότητές μας, ν’ανυψωθούμε ψυχικά και να γίνωμε δημιουργικώτερες. Οφείλουμε να μορφωθούμε πολιτικά, να προσανατολιζόμαστε στα διάφορα διεθνή και τοπικά μας προβλήματα, για να προσφέρωμε τη συνεργασία μας στη βελτίωση και την ανύψωση όχι μόνο τη δική μας και των παιδιών μας αλλά και της κοινωνίας μέσα στην οποία ζούμε και της Χώρας μας και της Ανθρωπότητας. Όταν αγωνιζόμασταν για την απόκτηση των πολιτικών δικαιωμάτων ακούσαμε από φωτισμένους και φιλοπρόοδους πολιτικούς, πως «η μέριμνα περί των κοινών δεν είναι δικαίωμα αλλά καθήκον», «νέος εισαγόμενος στην διαχείριση των Κοινών παράγων, η Γυναίκα , θα βελτιώσει κοινονικοπολιτικώς την Πολιτείαν», πως «η απολύτρωση της γυναικός θα μας καταστήση περισσότερον ανθρώπους, περισσότερο πολιτισμένους». Δεν είχαν ανάγκη να μας κολακεύουν όταν τα έλεγαν αυτά. Τα είπαν γιατί τα πίστευαν και σήμερα περιμένουν την επαλήθευση των πεποιθήσεών τους αυτών. Καθήκον λοιπόν υπέρτατο βαρύνει όλες να μη αναπαυώμαστε πάνω στις δάφνες των δικαιωμάτων που αποχτήσαμε, αλλά να κινούμαστε, να ενδιαφερόμαστε για ό,τι συμβαίνει και ό,τι συμφέρει στη Χώρα μας ειδικά και την Ανθρωπότητα γενικά, να εξετάζωμε και να βρίσκουμε λύσεις στα προβλήματα του Χωριού, των Πόλεων, της Πολιτείας μας εν γένει. Να υψώνωμε τη φωνή μας, όταν έχωμε μελετήσει τα πράγματα και έχωμε σχηματίσει γνώμη και να επιδιώκωμε την προβολή μας στα Κοινοτικά και Δημοτικά Συμβούλια και στο Κοινοβούλιον είτε οι ίδιες, όσες αισθάνονται ότι είναι καλά προετοιμασμένες γι’αυτά, είτε υποστηρίζοντας με την ψήφο μας τις αναγνωρισμένες άξιες για ανάληψη των καθηκόντων αυτών. Είναι απογοητευτικό, ύστερα από 30 χρόνια που μας δόθηκε το δικαίωμα της ψήφου για τους Δήμους πρώτα και το Κοινοβούλιο κατόπιν, να δίδωμε το παρόν σ’ αυτά με τόσο πενιχρό και ασήμαντο αριθμό. Και παράλληλα με την ενεργό ανάμιξή μας στην πολιτική ζωή της χώρας, ένα ακόμα μεγάλο βήμα, που θα μας οδηγήση στην επαλήθευση των όσων περίμεναν από μας οι παλαιοί υποστηρικταί της πολιτικής μας ισοτιμίας, είναι να συνειδητοποιήσωμε ότι βελτίωση, ηθική ανύψωση και ευημερία ενός ανθρώπου, ενός τόπου, μιας Χώρας δεν γίνεται χωρίς το άπλωμα της μόρφωσης σ’όλα τα κοινωνικά επίπεδα. Και όταν το συνειδητοποιήσωμε αυτό, άς βάλωμε κι’εμείς, πλάϊ στις προσπάθειες του Κράτους, σαν κύριο έργο μας, το να χτυπήσωμε την αμορφωσιά και την αγραμματωσύνη όπου και όσο μπορούμε στον τόπο μας και ειδικά στις Γυναίκες. Δασκάλισσες της υπαίθρου, νεαρές επιστήμονες, φοιτήτριες και εύπορες Κυρίες που γυρίζετε στις διακοπές σας στα χωριά σας ή παραθερίζετε στα βουνά και στις ακροθαλασσιές μας, περιορίστε τα σπορ και την ανάπαυση και αναλάβετε το έργον αυτό. Διδάξετε ανάγνωση και γραφή στις αγράμματες γυναίκες, νέες και μεσόκοπες. Κουβεντιάστε τες και προσανατολίστε τες στα διάφορα προβλήματα του τόπου μας, τα πολιτικά, τα οικονομικά και το πώς να διαπαιδαγωγούν τα παιδιά τους. Μάθετέ τες πώς να αγαπούν το βιβλίο. Διδάξετέ τες την ιστορία μας, το μεγαλείο της Πατρίδας, την ομορφιά της, τη γλύκα της. Κάμετε να μη ξιππάζωνται στο αντίκρυσμα του κάθε ανόητου ξένου μοντερνισμού. Διδάξετέ τες πως δεν είναι το χρήμα που εξευγενίζει και εξυψώνει. Πως η Ελλάδα ήταν φτωχή και όταν δημιούργησε τα θαύματα του πολιτισμού που δίδαξαν και διδάσκουν ως σήμερα και πάντα την ανθρωπότητα και πως μπορεί να μείνη πάντα φτωχή, αλλά πως μπορούμε και οφείλομε τα σημερινά παιδιά της, άντρες και γυναίκες μαζί, να την ανεβάσωμε στα ίδια ύψη πολιτισμού και μεγαλείου όχι μόνο με τις πολεμικές μας αρετές αλλά και με τις ψυχικές και πνευματικές.
Διδάξετέ τες σ’όποιο επίπεδο κι αν ανήκουν να κοιτάζουν πάντα ψηλά, ηθικά και πνευματικά ψηλά και να είναι περήφανες όπου γης κι αν βρίσκωνται γιατί είναι Γυναίκες και μάλιστα Γυναίκες Ελληνίδες.
Σταματία Πατρικίου - Βαλαγιάννη